Klachten terug na rifaximine: is SIBO terug, of was het iets anders?

Getekende kronkelende darmvorm met twee open uiteinden en een capsule ernaast

Terugkerend gas, buikpijn of diarree na rifaximine bewijst niet dat bacteriële overgroei in de dunne darm, vaak SIBO genoemd, is teruggekeerd. Zelfs duidelijke verbetering tijdens een kuur is geen diagnose. Rifaximine is ook onderzocht bij mensen met prikkelbare darm en diarree, zonder dat zij eerst een SIBO-diagnose kregen. Wat eerder precies is vastgesteld, bepaalt wat een volgende stap betekent. TARGET 1 en 2, AGA over SIBO.

Een r/SIBO-gebruiker beschrijft normale ontlasting en minder gas tijdens de behandeling, maar opnieuw klachten kort daarna. De schrijver concludeert dat het om ‘waterstof-SIBO’ gaat omdat rifaximine hielp, en vraagt of een sterkere herhaalbehandeling nodig is. Daar zit de interessante denkstap: een middel kan klachten verminderen zonder dat de precieze oorzaak daarmee bewezen is.

Het belangrijkste in het kort

  • Verbetering met rifaximine is een behandeluitkomst, geen SIBO-test. Buikpijn, opgeblazen gevoel en diarree komen bij meerdere aandoeningen voor; zelfs ademtests voor SIBO moeten in de context van klachten en risico’s worden uitgelegd. Europese ademtestrichtlijn.
  • Een herhaalstudie vond bij geselecteerde mensen met prikkelbare darm en diarree die eerder op rifaximine reageerden en daarna terugvielen, opnieuw vaker verbetering dan met placebo: 38,1% tegenover 31,5%. Dat resultaat gaat over IBS-D, niet over bewezen terugkerende SIBO. TARGET 3.
  • Het Nederlandse productdossier voor een Xifaxan-verpakking vermeldt voorkoming van terugkerende manifeste hepatische encefalopathie als indicatie. Een catalogusvermelding van rifaximine maakt IBS-D of SIBO geen geregistreerde toepassing voor die verpakking.

Waarom zegt een goede eerste reactie niet wat je precies had?

Omdat dezelfde klachten bij verschillende darmproblemen voorkomen. De TARGET 1- en TARGET 2-onderzoeken namen mensen met prikkelbare darm zonder verstopping op. Zij vergeleken rifaximine met placebo en vroegen naar algehele verlichting van buikklachten. In de samengevoegde studies meldde 40,7% met rifaximine voldoende verlichting, tegenover 31,7% met placebo, in de eerste vier weken na behandeling. Die uitkomst is interessant juist omdat de studie geen bevestigde SIBO-populatie vereiste. Een gunstige reactie kan dus niet achteraf de diagnose SIBO bewijzen.

De forumgebruiker noemt daarnaast een ontlastingstest met bacterienamen en ontstekingsmarkers, en herkent daarna de eigen klachten in SIBO. Een uitslag uit ontlasting vertelt niet vanzelf welke bacteriën in de dunne darm overgroeien. Een arts kijkt naar de oorspronkelijke test, symptomen, eerdere operaties, medicijnen en andere mogelijke oorzaken. De AGA-praktijkupdate noemt de definitie van SIBO zelf minder precies dan de term op internet vaak klinkt.

Wat leert onderzoek naar een tweede rifaximinekuur?

Een tweede behandeling kan bij een bepaalde groep met teruggekeerde IBS-D-klachten opnieuw helpen, maar het effect is beperkt en niet voor iedereen. In TARGET 3 kregen eerst mensen met prikkelbare darm en diarree rifaximine. Alleen eerdere responders bij wie klachten terugkeerden, kwamen in het gerandomiseerde herhaaldeel. Van de 1.074 eerste responders viel 64,4% tijdens observatie terug; 636 mensen werden daarna ingedeeld voor rifaximine of placebo. Na de eerste herhaalbehandeling voldeed 38,1% met rifaximine aan de gecombineerde maat voor minder buikpijn én minder losse ontlasting, tegenover 31,5% met placebo. Voor ontlastingsconsistentie afzonderlijk werd geen significant verschil gevonden.

Alleen wie eerder reageerde en daarna terugviel, zat in de gerandomiseerde herhaalgroep. Bij geen duidelijk effect na de eerste kuur of bij vooral verstopping passen de resultaten niet rechtstreeks. Een SIBO-diagnose was evenmin het selectiecriterium. De cijfers geven dus geen succespercentage voor ‘een tweede SIBO-kuur’.

Moet je opnieuw testen of meteen opnieuw behandelen?

Begin met de vraag welke diagnose de eerste keer werkelijk is gesteld. Was er een ademtest, welk substraat werd gebruikt, wat waren de uitslagen, en paste de test bij het klachtenpatroon? De Europese richtlijn zegt dat ademtests nuttig kunnen zijn, maar ook valspositief kunnen uitvallen, bijvoorbeeld door snelle passage naar de dikke darm. Een losse positieve uitslag of een eerdere reactie op antibiotica hoeft de diagnose niet vast te zetten.

Een andere r/SIBO-gebruiker vraagt na ongeveer een jaar en een nieuwe kuur vooral hoe een volgende terugkeer te voorkomen is. Daarvoor is een forumlijst met probiotica, enzymen of ‘biofilm’-middelen geen bewezen persoonlijk plan. De AGA adviseert bij aannemelijke SIBO om waar mogelijk onderliggende oorzaken en eventuele voedingstekorten mee te beoordelen. Bespreek met de arts ook of de diarree, pijn of opgeblazen buik misschien een andere verklaring heeft. Neem eerdere testuitslagen en de tijdlijn van de eerste verbetering mee.

Waarom is de verpakking in de catalogus relevant?

Omdat ‘rifaximine’ meerdere toepassingen en behandelschema’s kan aanduiden. De catalogus toont Xifaxan met verschillende tabletsterktes. De Nederlandse productinformatie voor de hier gelinkte Xifaxan-registratie noemt een heel andere aandoening: het verminderen van terugkerende episoden van manifeste hepatische encefalopathie bij volwassenen. Het is een ernstige levergerelateerde aandoening en geen andere naam voor SIBO of prikkelbare darm. Een studie met IBS-D kan daarom niet worden gelezen als gebruiksinstructie voor elke Xifaxan-verpakking.

Rifaximine blijft een antibioticum. De Nederlandse productinformatie waarschuwt onder meer voor diarree door Clostridioides difficile en ernstige huidreacties; bij aanhoudende of verslechterende diarree tijdens of na gebruik is medische beoordeling nodig. Laat een volgende behandeling niet afhangen van de hoeveelheid die iemand op een forum noemt. Lees meer over de werkzame stof rifaximine en bespreek welke diagnose, klachten en verpakking in jouw geval aan de orde zijn.

Bronnen