Metformine en krachttraining: haalt het middel je spiergroei weg?

Getekende halterschijf staat los van spiervezelstrepen bij de vraag naar metformine en training.

Nee: de beschikbare studie laat niet zien dat metformine spiergroei onmogelijk maakt. Bij gezonde ouderen die een trainingsprogramma volgden, nam de spiermassa met metformine gemiddeld minder toe dan met placebo. Dat is een andere vraag dan of iemand met diabetes moet stoppen met een middel dat de bloedsuiker helpt regelen. MASTERS-studie.

Een r/diabetes_t2-vraag stelt het dilemma scherp: als metformine krachttraining zou afremmen, helpt stoppen dan om spieren op te bouwen én de glucosewaarden te verbeteren? De schrijver gebruikt ook Mounjaro en is pas begonnen met trainen. Zo’n vraag gaat tegelijk over training, glucosecontrole en meer dan één medicijn; een getal uit één spierstudie beslist die afweging niet.

Kort antwoord voor wie traint met diabetes

  • De MASTERS-uitkomst gaat over spiermassa bij gezonde ouderen. De onderzoekers testten geen behandelstop bij type 2 diabetes. Gerandomiseerde studie.
  • Krachttraining kan ook met diabetes zinvolle uitkomsten geven. Een aparte studie bij mensen met type 2 diabetes vond meer arm- en beenmassa en betere push-upprestaties na thuis trainen, zonder duidelijk verschil in de gemiddelde HbA1c. Die studie vergeleek trainingsprogramma’s, geen metforminegebruik. Onderzoek bij 120 deelnemers.
  • Verander de medicatie niet om een internetmechanisme te testen. Bespreek je trainingsdoel, glucosemetingen en bijwerkingen met de behandelaar; de Nederlandse productinformatie noemt ook factoren die langdurig gebruik kunnen beïnvloeden.

Wat mat de studie werkelijk?

Gemiddelde veranderingen in spiermassa en kracht bij gezonde ouderen die hetzelfde trainingsprogramma volgden.

De MASTERS-onderzoekers lieten 94 volwassenen van 65 jaar en ouder een programma met geleidelijk zwaardere krachttraining volgen. De deelnemers hadden geen diabetes. Na veertien weken won de placebogroep gemiddeld meer vetvrije massa en dijspiermassa dan de metforminegroep. De uitkomst voor spierkracht wees dezelfde kant op, maar het verschil in kracht was niet statistisch overtuigend. MASTERS.

Dat is een interessant signaal voor spiermassa in die onderzochte groep. Het is geen bewijs dat metformine een training waardeloos maakt. De deelnemers trainden nog steeds; het onderzoek vergeleek hoeveel zij gemiddeld wonnen. De studie onderzocht ook niet een jongere persoon met type 2 diabetes die traint om sterker te worden én de glucosewaarden te verbeteren. Die populaties kun je niet zonder meer verwisselen.

Kun je het middel rond een training anders plannen?

Daar geeft deze studie geen antwoord op. Ze testte een vaste behandelperiode tegenover placebo, geen schema waarbij iemand metformine op trainingsdagen overslaat of op een ander moment inneemt. Een internetadvies om de tablet rond een sportsessie te verschuiven doet alsof timing de onderzoeksuitkomst verklaart. Dat is niet aangetoond.

Bij een stagnerende training zijn de vragen concreter: stijgt de gebruikte trainingsbelasting, herstel je tussen sessies, eet je genoeg en verandert je lichaamsgewicht? Een weegschaal alleen vertelt niet hoeveel spiermassa is gewonnen. Als je daarnaast ongewoon moe bent, meld dat bij je arts. De Nederlandse metformine-productinformatie noemt onder meer een daling van vitamine B12 als mogelijk effect bij langer gebruik; dat is een aparte medische vraag, geen diagnose op basis van sportprestaties.

Wanneer is een medicatiegesprek zinvol?

Als je doel, glucosewaarden of klachten niet meer goed bij je huidige aanpak passen.

Als je ondanks een goed gevolgd programma minder vooruitgang ziet dan verwacht, neem trainingsgegevens en glucosemetingen mee naar degene die je diabetes behandelt. Bespreek je doel: meer kracht, betere glucoseregulatie, minder bijwerkingen of een combinatie daarvan. Zelf stoppen om meer spiermassa te winnen kan de glucosebehandeling veranderen, terwijl de studie geen voordeel van stoppen bij mensen met diabetes heeft onderzocht.

De catalogus beschrijft metformine en de tablet met gereguleerde afgifte Glucophage SR. De productvorm bepaalt welke gebruiksinstructies bij je eigen verpakking horen; de MASTERS-uitkomst is geen aanwijzing om die zelf aan te passen.

Waarom was de MASTERS-uitkomst verrassend?

De onderzoekers verwachtten juist dat metformine de trainingsreactie zou kunnen verbeteren. Hun idee was dat een ontstekingsremmend effect ouderen zou helpen meer uit krachttraining te halen. De uitkomst ging de andere kant op voor twee metingen van spiermassa: vetvrije lichaamsmassa en dijspiermassa stegen gemiddeld meer met placebo. Dat maakt de studie interessanter dan een eenvoudig verhaal over een geneesmiddel dat ‘spieren blokkeert’. Ze testte een echte hypothese en vond een andere uitkomst. MASTERS.

De onderzoekers namen ook spierbiopten. Een maat voor een signaal onder invloed van AMPK nam met metformine meer toe, terwijl de directe AMPK-meting zelf geen statistisch overtuigend verschil liet zien. Voor een signaal in de mTORC1-route was er een trend in de andere richting. Maar in dezelfde biopten zagen zij geen verschil in groei van individuele spiervezels of in de toename van bepaalde herstelcellen. Een enkele moleculaire verklaring voor het verschil in spiermassa is dus te netjes. De studie laat een gemiddelde uitkomst zien; zij verklaart niet volledig waarom die ontstond. MASTERS.

Er zat bovendien veel spreiding tussen deelnemers. Sommigen bouwden met metformine nog steeds spiermassa op; anderen reageerden minder sterk. De gemiddelde groepsuitkomst is bruikbaar om een vraag te stellen, maar niet om aan één sporter te voorspellen hoeveel kilo spier hij of zij zal winnen. Een individueel lichaam verandert ook door trainingservaring, voeding, ziekte, andere medicijnen en het trainingsprogramma. Die factoren werden niet voor jouw persoonlijke sportschoolweek gerandomiseerd.

Waarom kun je de studie niet op een jonge diabetespatiënt plakken?

De proefpersonen waren 65 jaar of ouder en hadden geen diabetes. Zij kregen een gecontroleerd, begeleid programma en een toegewezen middel of placebo. Iemand met type 2 diabetes neemt metformine meestal vanwege glucosebehandeling; stoppen verandert dan een bestaande behandeling. Het onderzoek bevatte geen groep mensen met diabetes die om spiergroei stopte, en geen vergelijking van verschillende diabetesmiddelen voor sporters. MASTERS.

Een tweede onderzoek helpt om de andere kant van de vraag te zien. Bij 120 mensen met type 2 diabetes vergeleken onderzoekers gewone zorg met gewone zorg plus thuis uitgevoerde krachtoefeningen gedurende 32 weken. De trainingsgroep verbeterde gemiddeld in push-ups en won gemeten vetvrije arm- en beenmassa. De HbA1c verschilde niet overtuigend tussen de groepen. Ook dit onderzoek beantwoordt niet of metformine de groei temperde, want het randomiseerde deelnemers naar training, niet naar een ander geneesmiddel. Het laat wel zien waarom ‘ik zie geen grote HbA1c-daling’ of ‘ik gebruik metformine’ geen volledige samenvatting van wat training opleverde is. Al Ozairi e.a..

Welke vooruitgang wil je eigenlijk meten?

Kracht, omvang en glucoseregulatie zijn drie verschillende uitkomsten. Je kunt bij dezelfde lichaamsmassa meer herhalingen of een zwaardere belasting aankunnen. Je kunt vet verliezen en spier winnen zonder dat de weegschaal veel beweegt. En een gunstige glucosemeting na bewegen vertelt niet hoeveel spierweefsel erbij kwam. Daarom is een forumvraag als ‘metformine blokkeert mijn gains’ zonder meetpunt moeilijk te beantwoorden.

De MASTERS-studie gebruikte onder meer scans om vetvrije massa en dijspiermassa te meten. Het type 2 diabetesonderzoek keek daarnaast naar push-ups, lichaamssamenstelling en HbA1c. Hun resultaten liepen niet allemaal gelijk op. In de praktijk kun je met een behandelaar of trainer afspreken wat je voor jouw doel volgt: dezelfde oefening over meerdere weken, herstel en functioneren, en de glucosewaarden die voor jouw behandeling relevant zijn. Een losse spiegel- of gewichtsfoto heeft niet dezelfde betekenis als een gemeten studie-uitkomst. MASTERS, thuisstudie bij type 2 diabetes.

Dit onderscheid helpt ook bij tegenstrijdige online ervaringen. De forumgebruiker die pas met trainen begon, krijgt reacties van mensen die zichzelf sterker voelen terwijl zij metformine nemen. Zulke verhalen laten zien dat verbetering mogelijk is, maar ze berekenen niet hoeveel sterker diezelfde mensen zonder metformine zouden zijn geworden. De gerandomiseerde MASTERS-studie kan juist een gemiddeld verschil tussen groepen schatten, maar onderzocht niet deze forumgebruikers met diabetes en hun andere medicatie. Beide soorten informatie hebben dus een andere taak.

Wanneer wijst vermoeidheid op een andere vraag?

Niet elke tegenvallende training is een spiergroeiprobleem. De Nederlandse metformine-SmPC zegt dat metformine de vitamine-B12-spiegel kan verlagen, waarbij het risico stijgt met langere behandelduur, hogere blootstelling en bestaande risicofactoren. Bij een vermoeden van tekort, bijvoorbeeld bij bloedarmoede of zenuwklachten, kan een arts de spiegel beoordelen. Een zelfdiagnose ‘mijn spieren reageren niet’ uit alleen vermoeidheid is daarmee onbetrouwbaar.

Ook de combinatie van medicijnen telt. Dezelfde productinformatie zegt dat metformine alleen geen hypoglykemie veroorzaakt, maar voorzichtigheid vraagt wanneer het samen met insuline of bepaalde andere diabetesmiddelen wordt gebruikt. Wie zich tijdens of na inspanning slap of duizelig voelt, moet dus de concrete situatie en medicatielijst laten beoordelen. Het MASTERS-resultaat over spiermassa zegt niets over die klachten bij een individuele training. Metformine-SmPC.

Wat neem je mee naar een gesprek over training en medicatie?

Een korte reeks gegevens is nuttiger dan de stelling ‘metformine remt spieren’. Noteer hoe vaak je trainde, welke oefeningen je steeds op dezelfde manier deed, wat er met belasting en herhalingen gebeurde, en welke glucosewaarden of bijwerkingen je zorgen geven. Meld veranderingen in eten, lichaamsgewicht en andere medicijnen. Dan kan de behandelaar beoordelen of de diabetesbehandeling werkt en of er een reden is om klachten, herstel of voeding verder te onderzoeken.

De uitkomst kan zijn dat je trainingsplan wordt aangepast, dat een andere oorzaak van vermoeidheid wordt onderzocht, of dat een medicatievraag afzonderlijk wordt besproken. Geen van die stappen vergt dat je op eigen houtje tabletten overslaat. De vraag van de sporter blijft terecht; de beschikbare onderzoeken maken alleen duidelijk welke stukken van het antwoord nog niet getest zijn.

Een nuttige vervolgvraag is wat er zou veranderen als de training wél goed verloopt terwijl de glucosewaarden aandacht vragen. Dan blijkt meteen waarom één doel niet alle andere doelen kan vervangen. De thuistrainingsstudie liet bijvoorbeeld winst in prestatie en vetvrije massa zien zonder overtuigend verschil in HbA1c. Dat is geen mislukte training; het zijn uitkomsten die ieder hun eigen betekenis hebben. Omgekeerd zou een goede glucosewaarde niet aantonen dat je trainingsprogramma genoeg prikkel geeft voor spiergroei. Thuistrainingsstudie.

Bronnen